Nhiều học viên mới đến lớp thanh nhạc thường hỏi vì sao hát một câu dài đã hụt hơi, hoặc lên nốt cao là cổ họng căng cứng. Phần lớn nguyên nhân không nằm ở giọng mà nằm ở cách thở. Khi hơi thở yếu và không đều, dây thanh phải gồng lên để bù, giọng nhanh mệt và dễ khàn.
Tin vui là việc luyện hơi hoàn toàn có thể bắt đầu tại nhà. Mỗi ngày chỉ cần 15 đến 20 phút, không cần dụng cụ đặc biệt. Bài viết dưới đây tổng hợp những bài tập cơ bản mà giáo viên tại Nốt Nhạc Xanh thường hướng dẫn cho học viên mới, phù hợp cả với trẻ em lẫn người lớn.
Hiểu đúng về thở bụng (thở cơ hoành)
Khi nói chuyện thường ngày, phần lớn chúng ta thở nông bằng ngực, vai hơi nhô lên mỗi lần hít vào. Kiểu thở này lấy được ít không khí và khó kiểm soát lúc hát. Trong thanh nhạc, người học được hướng dẫn thở bằng cơ hoành. Khi hít vào, cơ hoành hạ xuống, vùng bụng trên và hai bên eo nở ra. Khi hát, cơ bụng giữ và đẩy hơi ra từ từ, đều đặn.
Cách tự kiểm tra rất đơn giản: nằm ngửa trên giường hoặc trên sàn, đặt một quyển sách mỏng lên bụng. Hít vào bằng mũi, nếu quyển sách nâng lên còn ngực gần như đứng yên là bạn đang thở đúng. Đây cũng là tư thế dễ cảm nhận nhất cho người mới.
Chuẩn bị trước khi tập
Một buổi tập hơi hiệu quả cần cơ thể thả lỏng và không gian thoáng. Trước khi bắt đầu, bạn nên lưu ý vài điều sau:
- Chọn chỗ yên tĩnh, thoáng khí, tránh ngồi lâu trong phòng máy lạnh đóng kín khiến cổ họng khô.
- Đứng thẳng, hai chân rộng bằng vai, đầu gối hơi chùng, vai thả lỏng, cằm song song với mặt đất.
- Không tập ngay sau bữa ăn no, nên cách bữa ăn khoảng một tiếng.
- Chuẩn bị một ly nước ấm để nhấp giữa các bài tập.
- Xoay vai, xoay cổ nhẹ nhàng khoảng một phút để giảm căng cơ.
Bài tập hơi thở cơ bản mỗi ngày
Dưới đây là chuỗi bài tập theo thứ tự từ dễ đến khó. Người mới nên tập đủ cả năm bước, mỗi bước lặp lại 4 đến 5 lần:
- Hít sâu, thở chậm: hít vào bằng mũi trong 4 nhịp, giữ 4 nhịp, thở ra bằng miệng trong 8 nhịp. Khi đã quen, tăng thời gian thở ra lên 10, 12 rồi 15 nhịp.
- Xì hơi đều: hít vào bằng bụng, sau đó đẩy hơi ra qua kẽ răng thành tiếng “xì” liên tục, nhỏ và đều như tiếng lốp xe xì hơi. Mục tiêu là giữ được 20 đến 30 giây mà âm thanh không bị đứt quãng.
- Thổi hơi ngắt nhịp: phát âm “xì, xì, xì” ngắn và dứt khoát, mỗi tiếng cảm nhận bụng nảy vào nhẹ. Bài này giúp cơ bụng phản xạ nhanh, rất cần khi hát những đoạn có nhịp dồn.
- Rung môi: khép môi lại, thổi hơi để môi rung thành tiếng “brr” như trẻ con chơi xe. Khi đã rung đều, thêm cao độ từ thấp lên cao rồi trở xuống.
- Ngân nguyên âm: hít vào, ngân một nốt thoải mái với âm “a” hoặc “u”, giữ âm lượng ổn định càng lâu càng tốt. Ghi lại số giây sau mỗi lần để theo dõi tiến bộ.
Những lỗi thường gặp khi tự tập
Lỗi phổ biến nhất là hít quá nhiều hơi, khiến ngực căng cứng và vai nhô lên. Thực ra chỉ cần hít vừa đủ, điều quan trọng là giữ và nhả hơi có kiểm soát. Lỗi thứ hai là cố ép bụng thật mạnh khi thở ra, làm cổ họng bị siết theo. Cơ bụng cần làm việc nhưng phải mềm, không gồng cứng.
Nhiều người cũng tập quá sức ngay ngày đầu, dẫn đến chóng mặt do thở sâu liên tục. Nếu thấy choáng, hãy dừng lại, ngồi nghỉ và thở bình thường vài phút. Với trẻ nhỏ, phụ huynh có thể biến bài tập thành trò chơi như thổi bong bóng xà phòng hay thổi cho mẩu giấy bay xa để các bé hứng thú hơn.
Duy trì thói quen và theo dõi tiến bộ
Hơi thở trong thanh nhạc là kỹ năng cần tập đều đặn chứ không phải tập thật nhiều trong một lần. Mười lăm phút mỗi sáng hiệu quả hơn hẳn một tiếng dồn vào cuối tuần. Bạn có thể ghi chép đơn giản trong điện thoại: hôm nay xì hơi được bao nhiêu giây, ngân nốt được bao lâu. Sau khoảng ba đến bốn tuần, phần lớn học viên nhận thấy hát câu dài nhẹ nhàng hơn, giọng ít bị run khi kết câu.
Khi đã quen, hãy thử áp dụng vào một bài hát yêu thích. Đánh dấu chỗ lấy hơi trên lời bài hát và tập hát đúng những vị trí đó. Đây là bước chuyển từ bài tập sang hát thật, giúp bạn thấy rõ hiệu quả của việc luyện hơi.
Tự tập tại nhà là khởi đầu tốt, nhưng khó tránh khỏi việc sai tư thế hay sai cách lấy hơi mà không tự nhận ra. Nếu bạn hoặc con muốn có giáo viên theo sát, chỉnh từng chi tiết về hơi thở và cách phát âm, hãy gọi Nốt Nhạc Xanh qua hotline 0922 323 888 để được tư vấn lớp thanh nhạc và lịch học phù hợp tại TP. Hồ Chí Minh.
